Büyüme , organizmadaki hücrelerin sayı ve büyüklüğünün artması sonucu vücut hacim ve kütlesinin artmasıdır.
Sağlık durumunun bozulması büyümeyi yavaşlatır veya durdurur… Yani bireye göre özelleştirdiğimizde büyümenin normal çizgide olması, sağlığın önemli bir göstergesidir.
İzlem, sağlıklı yaşam için çocuğun büyümesinin belirli aralıklarla ölçülmesini, yaşa ve cinsiyete özgü standart büyüme eğrilerinde değerlendirilmesini, normalden sapmaların erken tanımlanıp çocukta kalıcı etkiler oluşmadan farkedilmesi ve önlenmesini sağlar.
Büyümeyi, vücut ağırlığı, boy, baş çevresine bakarak değerlendiririz..
Kız ve erkek çocuklar için farklı bir büyüme kaydı tutulmalıdır. Çünkü kız ve erkek çocuklar doğumdan itibaren farklı ağırlıklara ve boylara sahiptir. Erkek ve kız çocukların beden ölçülerindeki normal farklılıkları yansıtan standartlarla değerlendirilmeleri gerekir.
Bulduğumuz ölçüm değerleri, toplumumuzun büyüme standartlarına uygun ise normal büyüyor deriz. Bu aşamada Türk toplumuna özgü büyüme cetvelleri yani persentil eğrilerini kullanırız. Çocuğun ölçümlerini, diğer çocuklarınki ile karşılaştırırız. Ancak tek ölçüm yeterli değildir. Çocukların belirli aralıklarla yapılan ölçümlerini değerlendirmek ve belli bir süre izlemek daha doğru sonuç verecektir
Büyüme İzlemi Hangi Aralıklarla Yapılmalıdır?
Çocuklar, doğumdan 1 aya kadar haftada bir, 6 aylık olana kadar ayda bir, 6 aydan itibaren 2-3 ayda bir, 2 yaş sonrası 6 ayda bir, 6 yaş sonrası yılda bir olmak üzere ergenlik sonuna kadar izlenmelidir…
Büyümeyi Etkileyen Faktörler Nelerdir?
1.Beslenme
• Özellikle süt çocukluğu ve ergenlikte büyüme süreci beslenme durumundan etkilenen en duyarlı dönemlerdir.
Sütçocukluğu dönemindeki beslenme, ulaşılacak boyu geri dönüşümsüz olarak etkiler.
• Bu dönemde çocukta beslenme yetersizliği oluşursa çocukluk dönemi büyüme eğrisine alt uçtan başlar ve erişkin boyu kısa kalır.
• Akut beslenme yetersizliği öncelikle ağırlığı etkiler. Eğer beslenme bozukluğu devam ederse yaşa göre boy da azalmaya başlar.
• Besin eksikliği erken ve kronik olduğu ölçüde boy kısalığı kalıcı olarak devam eder ve çocuk beklenen genetik yapısına erişemez
2.Genetik
Hem doğum öncesi hem de doğum sonrası büyümeyi etkiler. Hem boyu hem ağırlığı etkiler.
Anne-baba boyu çocuğun final boyu ile yakından ilişkilidir.
Annenin doğum ağırlığı çocuğun doğum ağırlığını belirlemede önemli bir faktör. Düşük doğum ağırlığı olan annelerin zayıf bebeklere sahip olduğu gösterilmiş
3.Hormonlar
Pekçok hormon büyüme üzerinde etkili.
•Büyüme hormonu (GH)
•İnsüline benzer büyüme faktörleri
•Fibroblast büyüme faktörü (FGF)
•Tiroid hormonu (Thyroxine)
•Kortizol
•Seks hormonları ( androjenler, testosteron, östrojen)
4.Çevresel nedenler
•Rahim içi ortam ( burdaki sorunlarda doğum ağırlığı ve boyu etkilenir)
– Enfeksiyonlar
– Preeklampsi, eklampsi
– Hipoksi
– Çoğul gebelik
– Plasental yetmezlik
– Plasentada anatomik bozukluklar
– Annenin malnutrisyonu
– Annenin sigara kullanımı
– İlaçlar
– Röntgen ışınları
• Olumsuz yaşam koşulları
• Aşırı egzersiz
• Uyku bozuklukları
5.Hastalıklar
Doğumsal veya edinsel hastalıklar büyüme ve gelişmeyi bozabilir.
• Genellikle sistemik hastalığın tedavi edilmesinden ya da kontrol altına alınmasından sonra büyüme hızlanır.
• Büyümenin hızlanması kronik hastalığın tedavisinin etkin olduğunun önemli bir göstergesidir.
6.Emosyonel ve psikososyal faktörler
Mutsuz, stres altında veya ihmal ve istismara uğrayan çocukların büyüme ve gelişmesi bozulabilir.
– İştahsızlık
– Beslenme güçlükleri
– Hormonal kontroldeki bozukluklar
– Uyaran eksikliği
– Stres hormonlarının etkisi (Kortizol düzeyinin artışı vb.)
Büyüme dinamik bir süreçtir. Anne karnında başlar ve ergenliğin bitimine kadar sürer
Büyüme hızının en yüksek olduğu dönemler
– Anne karnındaki süreç (İntrauterin dönem)
– Süt çocukluğu – bebeklik dönemi
– Ergenlik
Büyümenin sürecinde:
Cinsiyete bağlı farklılık (Kız ve erkek çocukların
büyüme hızı farklıdır)
Mevsimsel farklılık (Büyümede zirve ilkbahar ve yaz aylarında olur)
Aynı çocukta büyüme temposunda farklılık (büyüme atakları ve yavaşlamaları) olabilir.
